Odejście bliskich wiąże się z trudnościami w organizacji pochówku, załatwianiem formalności urzędowych oraz skomplikowanymi sprawami spadkowymi. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS poszukuje obecnie osób uprawnionych do odbioru tantiem za dorobek 840 zmarłych artystów.
Prawa autorskie i tantiemy za dorobek artystyczny
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, spadkobiercy dziedziczą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Obejmuje to nie tylko nieruchomości czy środki pieniężne, ale także dorobek artystyczny, w tym utwory cyfrowe, takie jak fotografie, książki, scenariusze czy dzieła muzyczne.
Zasady dziedziczenia tych praw określa Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ważne jest rozróżnienie praw osobistych, które są niezbywalne, od praw majątkowych, które mogą być przekazywane. Po śmierci twórcy spadkobiercy mogą przez 70 lat pobierać wynagrodzenie za pozostawione utwory i decydować o ich wykorzystaniu. Jeśli zmarły był współautorem, termin ten liczony jest od śmierci ostatniego z twórców.
Anna Klemensowicz, ekspertka Intrum, wskazuje, że jeśli twórca podpisał umowę z organizacjami zbiorowego zarządzania, spadkobiercy mają prawo do tantiem za komercyjne wykorzystanie dzieła. Aby je otrzymać, należy dostarczyć wymagane dokumenty, w tym potwierdzenie nabycia praw spadkowych. W 2025 roku ZAiKS wypłacił twórcom wynagrodzenie autorskie w łącznej wysokości 677 mln zł.
Zarządzanie subskrypcjami i kontami w mediach społecznościowych
Odejście bliskiej osoby wiąże się również z cyfrowymi zobowiązaniami, takimi jak automatyczne opłaty za usługi internetowe, programy komputerowe czy hostingi. Dostawcy usług cyfrowych nie otrzymują automatycznie informacji o śmierci klienta, dlatego spadkobiercy muszą sami kontaktować się z platformami, by zatrzymać pobieranie płatności. Często wymagany jest wniosek o rozwiązanie umowy oraz akt zgonu.
Kwestia kont w mediach społecznościowych zależy od regulaminów poszczególnych portali. Przykładowo, Facebook nie daje automatycznego dostępu do konta, ale pozwala wnioskować o jego usunięcie lub oznaczenie statusem „In memoriam”. Google udostępnia wybrane zasoby na podstawie prośby rodziny. W przypadku YouTube lub platformy Kick rodzina może złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na koncie, np. z monetyzacji kanału.
W tym roku aplikacja TikTok wprowadziła funkcję „legacy account”. Pozwala ona wskazanej przez twórcę osobie na aktualizowanie biografii i zarządzanie ustawieniami profilu, jednak nie daje prawa do logowania się do konta czy publikowania nowych treści. Innym rozwiązaniem jest dodanie współwłaścicieli lub menedżerów, co wykorzystał popularny youtuber Technoblade, zapewniając rodzinie dostęp do zarządzania kanałem liczącym ponad 23 mln subskrybentów.
Bezpieczeństwo i organizacja majątku cyfrowego
Spadkobierca może nie mieć świadomości istnienia zasobów cyfrowych, a brak znajomości haseł dostępu wiąże się z ryzykiem utraty części majątku, na przykład środków w bankach internetowych. Anna Klemensowicz sugeruje przygotowanie listy majątku cyfrowego wraz z instrukcjami dla bliskich oraz stosowanie menedżerów haseł z dostępem awaryjnym. Ekspertka zaznacza, że hasła do lokat czy kryptowalut nie powinny znajdować się w testamencie, lecz w bezpiecznym miejscu, takim jak skrytka bankowa lub depozyt notarialny.
Według badaczy z Uniwersytetu Oksfordzkiego rynek usług związanych z cyfrową spuścizną będzie dynamicznie się rozwijał. Majątek cyfrowy może mieć realną wartość finansową, dlatego jego uporządkowanie pozwala na zabezpieczenie bliskich i ograniczenie stresu w przyszłości.
Źródło: Intrum / Lightscape
Fot. yayaying-4747 / Freepik
