Nie doceniając tej prostej czynności w pierwszych latach życia dziecka, możemy stracić wyjątkową szansę, jaką daje okres jego najintensywniejszego rozwoju. Mowa o czytaniu. Już od pierwszych miesięcy wspólne czytanie buduje bliskość między rodzicem a dzieckiem i wspiera rozwój jego mózgu. Pomaga rozwijać mowę, wzbogaca słownictwo, ćwiczy pamięć, a przede wszystkim buduje nawyk i miłość do książek, które mogą zostać z dzieckiem na całe życie.
Książka jako jeden z pierwszych bodźców rozwojowych
W pierwszych miesiącach życia dziecko niezwykle intensywnie poznaje otaczający je świat. Jego uwagę przyciągają dźwięki, obrazy, twarze i emocje. Słucha głosu rodzica, obserwuje ilustracje, uczy się skupiać uwagę i stopniowo zaczyna łączyć słowa z tym, co widzi. Nie musi jeszcze rozumieć treści opowieści, aby czerpać korzyści z kontaktu z książką.
Pierwsze lata życia to także okres bardzo intensywnego rozwoju mózgu. Tworzą się i reorganizują połączenia między neuronami, a powtarzające się doświadczenia pomagają wzmacniać sieci odpowiedzialne m.in. za język, pamięć, uwagę czy przetwarzanie bodźców. Wspólne czytanie angażuje kilka z tych obszarów jednocześnie: dziecko słyszy głos rodzica, obserwuje ilustracje, rozpoznaje rytm języka i z czasem zaczyna kojarzyć konkretne słowa z obrazami i znaczeniami.
Dlatego po książkę warto sięgać znacznie wcześniej, niż dziecko samo zacznie mówić czy czytać.
Pierwsze książki powinny być proste, trwałe, z dużymi ilustracjami, kontrastami, rymami i powtarzającymi się elementami. Maluchy bardzo często wracają do tych samych historii, dlatego ich biblioteczka nie musi być duża. Nie trzeba też przeznaczać na nią dużego budżetu. Dobrym sposobem na stworzenie pierwszego księgozbioru są używane książki dla dzieci.
Dla najmłodszego czytelnika znacznie ważniejsze od liczby książek są wspólny czas z rodzicem i możliwość odkrywania ulubionych historii za każdym razem na nowo. To właśnie powtarzalność sprawia, że dziecko zaczyna rozpoznawać obrazy, słowa, rytm opowieści, a z czasem przewidywać, co wydarzy się dalej.
Czytanie zmienia się razem z dzieckiem
Wraz z wiekiem książki zaczynają pełnić kolejne funkcje. Na początku są przede wszystkim źródłem dźwięków, kolorów i bliskości z rodzicem. Później pomagają poznawać nazwy przedmiotów i zwierząt, rozumieć pierwsze pojęcia, odpowiadać na pytania, rozpoznawać emocje bohaterów i przewidywać dalszy ciąg historii.
Dziecko może też coraz aktywniej uczestniczyć we wspólnym czytaniu. Wskazuje znajome przedmioty na ilustracjach, naśladuje odgłosy zwierząt, kończy znane zdania, odpowiada na pytania i próbuje własnymi słowami opowiedzieć, co widzi.
Warto więc stopniowo przechodzić od samego czytania do aktywnego odkrywania książki. Można pytać: „Gdzie jest kot?”, „Co robi chłopiec?”, „Jak myślisz, co wydarzy się dalej?”, wspólnie naśladować dźwięki, szukać szczegółów na ilustracjach czy wymyślać inne zakończenia historii.
Takie czytanie rozwija nie tylko język, ale również pamięć, koncentrację, wyobraźnię oraz myślenie przyczynowo-skutkowe.
Kiedy książka zaczyna odpowiadać dziecku
Właśnie na tym etapie ciekawą formą mogą być książki interaktywne. Albik Świat Zwierząt pozwala połączyć oglądanie i słuchanie z samodzielnym odkrywaniem świata przez dziecko.
Książka przestaje być wtedy wyłącznie historią czytaną przez rodzica. Może stać się przestrzenią do zabawy, poznawania nowych słów, odgłosów i ciekawostek, a także do samodzielnego poszukiwania odpowiedzi.
Dla dziecka ważne jest również poczucie sprawczości. Może samo zdecydować, który element ilustracji chce poznać, do czego chce wrócić i co zainteresowało je najbardziej. Dzięki temu kontakt z książką nie kojarzy się z obowiązkiem, ale z odkrywaniem i zabawą.
Książki pomagają także zrozumieć emocje
Wraz z rozwojem dziecka książki zaczynają pomagać mu również w poznawaniu świata emocji. Bohaterowie czegoś się boją, cieszą, złoszczą, tęsknią, popełniają błędy i próbują sobie z nimi radzić.
Dla rodzica może to być naturalny punkt wyjścia do rozmowy: „Dlaczego bohater jest smutny?”, „Co mógłby zrobić?”, „Czy ty też kiedyś tak się czułeś?”.
Dziecko może więc poznawać trudniejsze sytuacje w bezpiecznych warunkach, zanim samo się z nimi zetknie. Książki mogą pomagać oswoić pierwszą wizytę u lekarza, rozpoczęcie przedszkola, pojawienie się rodzeństwa, konflikt z kolegą czy strach przed ciemnością.
Samodzielne czytanie to kolejny etap
Kiedy dziecko zaczyna czytać samo, znaczenie książek ponownie się zmienia. Czytanie staje się narzędziem samodzielnego zdobywania informacji, rozwijania zainteresowań i poznawania historii bez pomocy dorosłego.
Regularny kontakt z tekstem pomaga rozwijać słownictwo, rozumienie dłuższych wypowiedzi, znajomość języka i umiejętność wyciągania wniosków. Dziecko ćwiczy też koncentrację, ponieważ musi przez dłuższy czas podążać za historią, zapamiętywać bohaterów i łączyć ze sobą wydarzenia.
Czytanie ma jeszcze jedną cechę, której nie daje w takim samym stopniu gotowy obraz na ekranie. Bohaterowie, miejsca, głosy czy atmosfera opowieści w dużej mierze powstają w wyobraźni dziecka. To ono współtworzy świat przedstawiony w książce.
Najważniejsze jest jednak coś innego
Nie chodzi o to, żeby każde wspólne czytanie zamieniać w lekcję ani sprawdzać, ile nowych słów dziecko zapamiętało. Największą wartość mają regularność, bliskość i pozytywne skojarzenia.
Kilka minut z książką przed snem, wspólne oglądanie ilustracji w ciągu dnia czy pozwolenie dziecku na wybieranie tej samej historii po raz dziesiąty budują przekonanie, że książka jest czymś naturalnym i przyjemnym.
A właśnie z takich małych, codziennych doświadczeń może z czasem wyrosnąć prawdziwa miłość do czytania.
